Pierwszy dzień wiosny:

rejestracja Rejestracja
logowanie Zaloguj się
połącz z fb Połącz z Fb

Paradoks zająca

Piotr Pukos
data: 04.07.2012
Paradoksem nazywamy twierdzenie, w zasadzie logiczne, jednak prowadzące do zaskakujących lub sprzecznych wniosków. Paradoksem jest, że wszyscy Polacy znają ojczystą przyrodę. Jest to w miarę prawdziwe, jeśli chodzi o skojarzenia. Można tu śmiało pominąć wymogi rozpoznawania owadów, ryb, roślin, a nawet gatunków drzew, bo to trudniejsza materia. No, ale jeśli powie się: bocian, kret, sarna albo zając, to przecież każdy wie, jak one wyglądają, czyli że je zna. Czy aby na pewno?


       Skojarzenie nazwy z wyglądem osobnika to już nie jest mało, ale daleko stąd przecież do wiedzy szczegółowej. Tym bardziej, że potoczna wiedza o przyrodzie, a o zwierzętach szczególnie, bardzo często opiera się na wyobrażeniach i przesądach pochodzących - do czego mało kto się przyznaje - jeszcze z dziecięcych lektur. Typowym przykładem jest tu zając. A ponieważ nikt tu nikogo nie gani, bo przecież nie każdy studiował nauki przyrodnicze, z przymrużeniem oka warto może poddać analizie choćby bajkę Lafontaine'a przetłumaczoną przez A. Mickiewicza, by samemu dokonać kulturowej i przyrodniczej konfrontacji wiedzy z faktami.

 

"ZAJĄC I ŻABA"

Szarak, co nieraz bywał w kłopotach i trwogach,

Nie tracąc serca, póki czuł się rączy,

Teraz podupadł na nogach.

Poczuł, że się źle z nim skończy.

 

Zając należy do rodziny zającowatych i rzędu zajęczaków, ssaków łożyskowych dawniej zaliczanych do gryzoni. Na terenie Polski występują dwa gatunki: zając szarak (Lepus europaeus) i zając bielak (Lepus timidus). Występowanie tego ostatniego ograniczone jest zaledwie do północno-wschodniej Polski, głównie Puszcz Augustowskiej i Romnickiej. Liczebność szaraka szacuje się dziś na niewiele ponad pół miliona osobników. Na początku lat 90. XX wieku było ich ponad 1,1 mln, a w latach 70. XX wieku prawie 3 mln. Na szczęście jednak w ostatnich latach daje się zauważyć niewielki wzrost liczebności.

 

Więc jęknął z głębi serca: "Ach, nie masz pod słońcem

Lichszego powołania jak zostać zającem!

Co mię w dzień pies, lis, kruk, kania i wrona,

Nawet i ona,

Jak chce, tak gania.

 

Zając jest zwierzęciem łownym. Już w średniowieczu prawo "venatio parva" pozwalało polować na nie prawie każdemu. Dzisiaj badania naukowe wymieniają tak długą listę zagrożeń dla populacji zająca, iż cudem wydaje się, że w ogóle jeszcze go spotykamy. Chemizacja i mechanizacja rolnictwa, ruch kołowy, choroby zakaźne, pozyskanie łowieckie, kłusownictwo, a nawet powodzie. Wałęsające się psy i koty, lisy, sroki, kruki i duże ptaki szponiaste dopełniają tego obrazu.

 

A w noc gdy drzemię, oko się nie zmruża,

Bo lada komar bzyknie przez siatki pajęcze,

Wnet drży me serce zajęcze,

Tchórząc tchórzliwiej od tchórza.

Zbrzydło mi życie, co jest wiecznym niepokojem,

Postanowiłem dziś je skończyć samobojem.

 

Zające aktywne są głównie w nocy. Wierzono, że w dzień śpią z otwartymi oczami. Przypisano im tchórzliwość. W okresie godowym, w czasie tzw. parkotów, samce prowadzą między sobą tak zaciekłe boje, że w powietrzu aż fruwa sierść. Zając zaatakowany przez drapieżnika, na przykład jastrzębia, potrafi pędem wbić się w gęste krzewy kolczastej tarniny lub głogu, w ten sposób strącając z grzbietu prześladowcę.

 

Żegnaj więc, miedzo, lat mych wiośnianych kolebko!

Wy kochanki młodości, kapusto i rzepko,

Pożegnalnymi łzami dozwólcie się skropić!

Oznajmuję wszem wobec, że idę się topić!"

 

Sowa w dzień nie widzi, zając rzepkę skrobie lub siedzi w kapuście, jeż czeka pod drzewem, aż mu jabłuszko na kolce spadnie, a krecik żywi się lizakami. Takiej prawdy o przyrodzie uczyły nas bajki. Zające są oczywiście wyłącznie roślinożerne. W ich diecie są rośliny zielne, trawy, kora i pędy, nasiona, owoce. Zwierzęta te wytwarzają dwojakiego rodzaju odchody - miękkie i otoczone śluzem pochodzące z jelita ślepego, oraz twarde i suche. Miękkie odchody są powtórnie zjadane i trawione co sprzyja lepszemu wykorzystaniu składników odżywczych zawartych w zjadanej roślinności. Zjawisko to nazywamy cekotrofią. Poza tym zające - choć niechętnie - potrafią pływać.

 

Tak z płaczem gdy do stawu zwraca skoki słabe,

Po drodze stąpił na żabę.

Ta mu, jak raca, drgnąwszy spod nóg szusła

I z góry na łeb w staw plusła.

A zając rzekł do siebie: "Niech nikt nie narzeka,

Że jest tchórzem, bo cały świat na tchórzu stoi;

Każdy ma swoją żabę, co przed nim ucieka,

I swojego zająca, którego się boi".

 

Zające oczywiście nie płaczą, ale od wieków były bohaterami licznych zabobonów i symboli: w Azji i wielu kulturach europejskich pojawiały się obok księżyca a chwilami księżyc przybierał nawet zajęczą formę. Stąd już niedaleko do skojarzeń z czarami i magią. Ze skojarzeń dotyczących dużej płodności zająca wynika jego obecność jako nieodłącznego elementu Wielkanocy, symbolu sił życiowych i odrodzenia. Do dziś spotyka się zajęcze talizmany przynoszące szczęście, tj. zajęczą łapkę czy nawet uszy zajęcze zawieszone nad kołyską.

 

Paradoksalnie zając, to pospolity i dobrze znany gatunek. Poza tym jednak, że kica i robi się z niego pasztet, jego biologia i zwyczaje kryją chyba wiele ciekawych faktów i osobliwości.

 

 

 

 

 

Zdjęcia: Bartek Nosarzewski             Tekst: Piotr Pukos


      

 

 





Galeria

fot. Bartek Nosarzewski
fot. Bartek Nosarzewski
fot. Bartek Nosarzewski

fot. Bartek Nosarzewski
fot. Bartek Nosarzewski
fot. Bartek Nosarzewski

fot. Bartek Nosarzewski
fot. Bartek Nosarzewski
fot. Bartek Nosarzewski

fot. Bartek Nosarzewski
fot. Bartek Nosarzewski
fot. Bartek Nosarzewski

fot. Bartek Nosarzewski

Aby komentować, musisz być zalogowany
Treść: *

avatar usera Michał Fus2012-07-08 11:23

Dobre żniwo o zającu.
Sam jako ornitolog fotografujący i obserwujący ptaki, często napotykam takowe zajce na swej drodze u mnie jednak jest ich mniej niż w ostatnich latach.
Super napisany jest ten tekst jak pisze Basia a zdjęcia- PERFEKCYJNE !!!


avatar usera Barbara Kudławiec2012-07-06 17:18

A nie wspomniałam o zdjęciach ... które są PIĘKNE! :-)))


avatar usera Barbara Kudławiec2012-07-06 17:14

Świetny tekst, pomysł i treść! -) Z wielkim zainteresowaniem przeczytałam :-)))))
Sporo jeszcze takich wierszowanych bajek czeka w kolejce .....



avatar usera Kaźmierczak Radosław ©2012-07-06 10:31

to co przed chwilą przeczytałem rozbroiło mnie.. Super poukładany tekst z mnóstwem ciekawostek i piękny mi zdjęciami. Czytałem oglądałem, troszkę się uśmiałem :) a i ciarki momentami przechodziły z wrażenia. Idę szukać zajęcy :D


avatar usera Marcin Jan Gorazdowski2012-07-05 18:31

NO! Redaktor Piotr Pukos pokazał zajęczy pazur literacki. Przybliżył Koleżeństwu ciekawy gatunek krajowego ssaka.
Co do paradoksu zająca, to być może tyczy się on również paradoksu królika europejskiego którego mało kto odróżnia od naszego szaraka. I troszeczkę mi kilku słów porównania obu gatunków, tym bardziej, że niektóre nawiązania kulturowe też są podobne (płodna jak królik, czy wizerunki wielkanocnych "zajączków" na milionach pocztówek).
Tak czy inaczej powtórzę za Przemkiem - świetna robota Piotrusiu :) O zdjęciach Bartka nie wspomnę, bo już się wypowiadałem (teoria sznurka :)))


avatar usera Bartek Nosarzewski2012-07-05 06:13

no chlopaki swietna robota :)


avatar usera Przemek Kumorek2012-07-04 23:14

Chłopaki, świetna robota!


avatar usera Romuald Mikusek2012-07-04 22:46

Tak przyglądam się zdjęciom i jakby zająca postawić w pionie i zamontować torbę na brzuchu mielibyśmy kangura :)
Nic dziwnego. Obsługują w końcu tę samą niszę.


avatar usera magda rżana2012-07-04 22:16

zając już jest bohaterem...tekst rewelacyjny....zdjęcia piękne.....to może teraz o kąpieli zająca w piasku.....:o))))


avatar usera Ola Kumorek2012-07-04 22:12

Bardzo ładne zdjęcia i świetny artykuł :]
Gratuluję!


Wasze wiadomości - Najnowsze
Ptaki morskie a ptaki gorskie
W Polsce wystepuje wiele gatunków ptaków. 
Czytaj więcej»
Rośliny górskie a rośliny nadmorskie
W Polsce roślinność jest bardzo różnorodna. Rośliny rosnące w Karpatach trochę różnią się od roślinności nadmorskiej. 
Czytaj więcej»

»OGÓLNOPOLSKI KONKURS EKO ODKRYWCY JUŻ PO RAZ SZÓSTY!»Finał 5 edycji konkursu Eko Odkrywcy»Ogólnopolski konkurs Eko Odkrywcy już po raz piaty!  
Wasze wiadomości - Najpopularniejsze
Polska przyroda w rozdzielczości full HD
Ogromny postęp w dziedzinie elektroniki spowodował, że lustrzanką cyfrową możemy filmować. Dziś każdy niemal posiadacz nowszego korpusu foto, ma w ręku narzędzie pozwalające nakręcić materiał na film przyrodniczy o jakości technicznej nadającej się do zaprezentowania go w TV wysokiej rozdzielczości (tzw. Full HD).
Czytaj więcej»
Spotkanie z pustułkami.
Będąc w pracy, idąc korytarzem, usłyszałam za oknem przenikliwe nawoływania. Natychmiast skojarzyłam, że musi to być drapieżny ptak. Zaczęłam się pilnie rozglądać...
Czytaj więcej»

»Puławska (nie)pustynia»Magurskie potoki»Bliskie spotkanie.
Napisz artykuł

Napisz swój atrtykuł, dodaj zdjęcia i opublikuj na naszej stronie. Zachęcamy Cię do współtworzenia z nami wortalu polskaprzyroda.pl

Dodaj swój artykuł