Pierwszy dzień wiosny:

rejestracja Rejestracja
logowanie Zaloguj się
połącz z fb Połącz z Fb

Lęg brodźca pławnego (Tringa stagnatilis) nad Biebrzą w 2013 roku.

Beata Głębocka
data: 30.05.2014
Wiosną 2013 roku Biebrza kolejny raz mnie zaskoczyła. I za tą nieprzewidywalność między innymi ją kocham. Naszej ekipie pracującej w Ostoi Biebrzańskiej przy inwentaryzacji kulika wielkiego, w skład której oprócz mnie wchodzili Agnieszka Aleksiejczuk i Sławek Niedźwiecki, udało się odnaleźć lęgowego brodźca pławnego, tak rzadko gniazdującego w Polsce.


30 maja, w bliskim sąsiedztwie koryta rzeki Biebrzy, natknęliśmy się na mocno zaniepokojonego ptaka. Po trzech dniach brodźca zastaliśmy niemalże w tym samym miejscu. Przezabawnie się zachowywał. Przy obu kontrolach intensywnie alarmował zarówno w locie jak też kiedy odwodził nas na piechotę. Na ziemi udawał, że intensywnie żeruje i co chwilę zrywał się, robił honorową rundkę nad naszymi głowami i wracał w to samo miejsce by znów niby-żerować. Wtedy pozwalał zbliżyć się do siebie na odległość kilku metrów. Interesujące było to, że żerując oraz w locie udawał, że ma niewładną nogę, choć przy innej okazji widać było, że jest całkowicie sprawny. Po naszym oddaleniu się na kilkadziesiąt metrów ptak zapadał i przestawał się odzywać. Komisja Faunistyczna zatwierdziła naszą obserwację jako gniazdowanie pewne (KF 13458).

 

Tutaj można obejrzeć film dokumentujący to spotkanie.

 

   Ponieważ od kilkunastu lat obserwujemy ekspansję tego gatunku, warto poznać tego ptaka bliżej, ze względu na możliwość spotkania go w terenie.

 

Występowanie. Dawniej brodźce pławne gniazdowały w pasie od wschodniej Ukrainy do północnej Mongolii. Obecnie stałe stanowiska lęgowe znajdują się też m.in. w Finlandii, Rumunii, Białorusi, na Łotwie i na Węgrzech. Nasz kraj znajduje się obecnie na granicy jego zasięgu. W Polsce pierwszy lęg stwierdzono w 1988 roku. Z 12 miejsc, gdzie stwierdzono po 1-3 pary lęgowe (w tym 3 lęgi prawdopodobne), aż 8 zlokalizowanych było na Podlasiu.

 

lp data woj. miejsce szczegóły autor
1 7 i 12 VI 1988 podlaskie rz. Narew, Łuka, gm. Narewka, pow. hajnowski  1 ad + 1 podlot E. Pugacewicz, P. Bielicki
2 18-29 VII 1989  wielkopolskie Zbiornik Wonieść, gm. Śmigiel 1 ad. + 3 podloty S. Kuźniak, J. Stępniewski
3 9 i 14 VI 1995  podlaskie rz. Narew, Łomża  1 ad. + 1 pisklę A. Górski
4 13 V i 30 VI 1997  podlaskie Chyliny, gm. Jedwabne 1 para E. Pugacewicz
5 23 V-14 VI 1997  warmińsko-mazurskie ujście Pasłęki, gm. Braniewo para z gniazdem A. Sikora i inni
6 1-2 VI 1997  podlaskie Zbiornik Siemianówka  2-3 pary T. Quittenden, A. Dyrcz
7 16 V i 30 VI 1998  podlaskie Grądy-Woniecko 3 pary E. Pugacewicz
8 18 V 1998  podlaskie Niwkowo, pow. Łomża  1-3 pary E. Pugacewicz
9 13 V-10 VI 2001  podlaskie Brzostowo, pow. Łomżyński gniazdo z jajami Ł. Mazurek i inni
10 15 VI 2007  mazowieckie Warszawa Kępa Zawadowska 1 ad. T. Chodkiewicz, M. Keller
11 22 IV –17 V 2011  podkarpackie pow. stalowowolski  1 para S. Watras i inni
12 30 V i 2 VI 2013  podlaskie Jasionowo Dębowskie, pow. augustowski 1 ad. B. Głębocka i inni

 

    

Wędrówki. Jako ptak regularnie migrujący, brodziec pławny obserwowany jest we wszystkich częściach Europy Środkowej i Zachodniej. Przelot wiosenny ptaków w Polsce zaczyna się od początku IV i nie ma wyraźnego szczytu. Obserwacje z początku VI dotyczyć mogą spóźnionych migrantów wiosennych lub wczesnych jesiennych, ale również osobników lęgowych. Przelot jesienny, który jest bardziej intensywny, dość wyraźnie zaznacza się już od 1. dek. VII i trwa do 3. dek. X. Do połowy lat 70-tych XX wieku obserwacje brodźca pławnego w Polsce były rzadkością. Od połowy lat 80. stały się regularne, ale wciąż bardzo nieliczne. Najczęściej obserwuje się po 1-2 ptaki, choć odnotowano też grupy liczące po kilkadziesiąt osobników.


 

Biotop lęgowy. Brodziec pławny gniazduje na otwartych torfowiskach w tajdze, w rozległym krajobrazie stepowym i leśno-stepowym, na trawiastych mokradłach, w dolinach rzecznych. W Polsce lęgi zlokalizowane były m.in. na rozległym podmokłym pastwisku z obniżeniami wypełnionymi wodą oraz płytkimi starorzeczami i suchymi wniesieniami terenu, w części zalewowej zbiornika stanowiącej bagnisty teren z licznymi płyciznami o mulistym dnie z wynurzonymi wysepkami i łachami oraz na turzycowisku o strukturze kępkowo-dolinkowej z zalegającą głęboką wodą. W każdym przypadku w terytorium obecne było lustro wody. Na przelotach żeruje z kolei nad płytkimi, mulistymi zbiornikami śródlądowymi, rzadziej na płaskich wybrzeżach.

 

Zachowanie na lęgowiskach. Po przylocie na lęgowiska samce większość czasu tokują. Tworzenie par odbywa się zazwyczaj po 5-7 dni po przybyciu na lęgowiska. Samce tokują w dzień, zaczynając je godzinę przed wschodem słońca i kończąc 15-25 minut przed zachodem. Główny szczyt przypada między godz. 5 a 9 rano, zaś drugi szczyt ma miejsce po godzinie 18. W tym czasie samiec wzbija się na wysokość 15-80 m i krąży na drążących skrzydłach przez 3-12 minut. Po wylądowaniu zwykle dochodzi do kopulacji po czym samiec znów zrywa się do lotu tokowego. Podczas toków samiec śpiewa w locie i na ziemi. Śpiew oraz głosy niepokoju możemy posłuchać pod poniższym linkiem.

 

Lęg. Brodziec pławny gniazdo buduje na ziemi wśród traw. Jest to dołek o średnicy 8 cm i 6 cm głębokości. Gniazduje pojedynczo lub w luźnych koloniach w zagęszczeniu 2-3 p./ha, sporadycznie większym. Gniazda mogą być oddalone od siebie o 80-150 m, wyjątkowo nawet 5-10 m. Za miejsce lęgu często wybiera sąsiedztwo rybitw, czajek, rycyka, kulika czy krwawodzioba, korzystając z ich parasola ochronnego. Nasz biebrzański brodziec również gnieździł się sąsiedztwie pary rycyków i krwawodziobów. Składa najczęściej 4 jaja, rzadko 5 o wymiarach 38.5 mm. x 26.9 mm. Skorupka jest gładka, lekko błyszcząca, kremowo-żółta, obficie nakrapiana w czerwonawo-brązowe lub czarniawo-brązowe plamy (patrz rysunek). Jaja składane są w odstępach 1-2 dniowych. Wysiadują oboje rodzice od złożenia ostatniego jaja przez 21-23 dni. Pisklęta klują się jednocześnie. Jeśli ptaki nie są niepokojone, pisklęta w gnieździe mogą pozostać nawet 1,5 doby. W pierwszym tygodniu rodzina przemieszcza się nie dalej jak 100-200 m od gniazda. Po 6 dniach młode stają się stosunkowo niezależne, mogą już pływać i nurkować, jednak nadal pozostają pod ścisłą opieką rodziców.

 

Wygląd. W ubarwieniu wierzchu ciała pisklęcia (patrz rysunek) dominuje kolor jasno-rdzawy poprzeplatany czarnymi pręgami, spód ciała i okolica oka białe, dziób ciemny, szydłowaty, długie nogi jasnoszarooliwkowe, tęczówki ciemnobrązowe. Charakterystyczną cechą diagnostyczną piskląt siewkowców jest rysunek wierzchu głowy. U brodźca pławnego jest to rdzawo-ciemna mała czapeczka obwiedziona wokół bielą łączącą się z białym czołem. Pasek oczny jest długi, skręca w dół na boku szyi. Ubarwienie piskląt jest zmienne, od bardziej czarniawo- szarawych barw po ciemnobrązowe. Pisklęta dzięki swojemu ubarwieniu doskonale się maskują, a w sytuacji zagrożenia ostrzegane przez swych rodziców przywierają do podłoża, lub kryją się w roślinności. Po 2-3 tygodniach pisklętom zaczynają wyrastać pióra, wydłuża się sylwetka, pisklęce wzory stopniowo zacierają się.

W sylwetce ptaka dorosłego (fot.) charakterystyczne są długie, szczudłowate, oliwkowoszare lub ciemno-żółte nogi w locie silnie wystające poza ogon (widoczne stopy oraz część skoku). Dostrzegamy również biały, wąski klin sięgający do linii ramion oraz cienki, prosty, szydłowaty dziób (choć zdarzają się osobniki z dziobem lekko wygięty ku górze).

 

Beata Głębocka

 



Źródło:
Głowaciński Z. (red.). 2001. Polska Czerwona Księga Zwierząt. Kręgowce. PWRiL. Warszawa.
Kuźniak S., Pugacewicz E. 1992. Występowanie brodźca pławnego (Tringa Stagnatilis) w Polsce. Notatki Ornitologiczne 33: 227-240.
Górski A. 1997. Brodziec pławny (Tringa Stagnatilis) nowym gatunkiem lęgowym w awifaunie Mazowsza. Kulon 2: 65-66.
Cofta T., 2012. Rozpoznawanie piskląt siewkowców Charadii lęgowych w Europie Środkowo-Wschodniej. Ptaki Polski 28: 13-17.
Pugacewicz E. 1995. Awifauna lęgowa doliny górnej Narwi. Ptaki Północnego Podlasia 1: 27-70.
Komisja Faunistyczna 1990. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 1988. Notatki Ornitologiczne 31: 67-85.
Komisja Faunistyczna 1991. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 1989. Notatki Ornitologiczne 32: 125-142.
Komisja Faunistyczna 1996. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 1995. Notatki Ornitologiczne 37: 301-316.
Komisja Faunistyczna 1998. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 1997. Notatki Ornitologiczne 39: 151-174.
Komisja Faunistyczna 2000. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 1998. Notatki Ornitologiczne 41: 29-53.
Komisja Faunistyczna 2002. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2001. Notatki Ornitologiczne 43: 177-195.
Komisja Faunistyczna 2011. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2010. Ornis Polonica 52: 117-149.
Komisja Faunistyczna 2012. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2011. Ornis Polonica 53: 105-140.
 Snow D.W., Perrins C.M. 1998. Birds of the Western Palearctic. Concise Edition
Tomiałojć L., Stawarczyk T. 2003. Awifauna Polski Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", s. 366-8.

WWW Komisja Faunistyczna




Galeria

brodziec pławny (fot. Mirosława Wantoch-Rekowska)
brodziec pławny (fot. Mirosława Wantoch-Rekowska)
brodziec pławny (fot. Mirosława Wantoch-Rekowska)

brodziec pławny (fot. Mirosława Wantoch-Rekowska)
brodziec pławny (fot. Mirosława Wantoch-Rekowska)
zaniepokojony brodziec pławny (fot. Mirosława Wantoch-Rekowska)

brodziec pławny w środowisku lęgowym (fot. Beata Głębocka)
jajo brodźca pławnego (rys. Romuald Mikusek)
pisklę brodźca pławnego (rys. Romuald Mikusek)


Aby komentować, musisz być zalogowany
Treść: *

Wasze wiadomości - Najnowsze
Finał 5 edycji konkursu Eko Odkrywcy
Konkurs Eko Odkrywcy od pięciu lat jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych inicjatyw edukacyjnych, która angażuje nauczycieli, dzieci oraz młodzież do wspólnego planowania działań dla dobra przyrody. W grudniu odbył się 5 finał konkursu, w którym wzięło udział niemal 180 projektów z całej Polski.  
Czytaj więcej»
Ogólnopolski konkurs Eko Odkrywcy już po raz piaty!  
Wystartowała kolejna edycja konkursu Eko Odkrywcy, który zachęca nauczycieli oraz ich podopiecznych do aktywnego dbania o środowisko. W tym roku na zwycięzców czekają nagrody w postaci dofinansowania projektów ekologicznych 4x po 5000zł oraz 15000zł z przeznaczeniem na Wyprawę Badawczą lub wyposażenie Zielonej Klasy. Motywem przewodnim tegorocznego konkursu jest doświadczanie ekologii ,,na okrągło”, przez 365 dni w roku, dzielenie się wiedzą, poszerzanie swoich horyzontów i eksperymentowanie na całego!  
Czytaj więcej»

»Zoo Design Conference we Wrocławiu: o dobrej architekturze w ogrodach zoologicznych»Znamy zwycięzców konkursu Eko Odkrywcy 4»Można już głosować na Eko Odkrywców
Wasze wiadomości - Najpopularniejsze
Polska przyroda w rozdzielczości full HD
Ogromny postęp w dziedzinie elektroniki spowodował, że lustrzanką cyfrową możemy filmować. Dziś każdy niemal posiadacz nowszego korpusu foto, ma w ręku narzędzie pozwalające nakręcić materiał na film przyrodniczy o jakości technicznej nadającej się do zaprezentowania go w TV wysokiej rozdzielczości (tzw. Full HD).
Czytaj więcej»
Spotkanie z pustułkami.
Będąc w pracy, idąc korytarzem, usłyszałam za oknem przenikliwe nawoływania. Natychmiast skojarzyłam, że musi to być drapieżny ptak. Zaczęłam się pilnie rozglądać...
Czytaj więcej»

»Puławska (nie)pustynia»Magurskie potoki»Bliskie spotkanie.
Napisz artykuł

Napisz swój atrtykuł, dodaj zdjęcia i opublikuj na naszej stronie. Zachęcamy Cię do współtworzenia z nami wortalu polskaprzyroda.pl

Dodaj swój artykuł